Hetauda Online - Hetauda Online - Online Nepali News Portal - News on Politics, Economic, Entertainment, Sports, Tourism, Society, World Affairs & Science and Technology
The first website dedicated to the people of clean and green city Hetauda.
विचार/दृष्टिकोण

गिद्ध संरक्षणः अबको बाटो


विचार/दृष्टिकोण पटक पढिएको हेम चन्द्र महतो


गिद्ध संरक्षणः अबको बाटो


२०७४ भाद्र १९ सोमबार, हेटौडा । संकटमा रहेको गिद्धलाई प्रकृतिको कुचिकार पनि भन्ने चलन छ । यो पक्षि मरेका गाईबस्तु, जानावरको सिनो खाई बाँच्ने गर्दछ । गिद्ध फोहर, दुर्गन्धित बस्तुहरुलाई आफ्नो आहार बनाई वातावरणलाई स्वच्छ एवं सन्तुलन गर्नुको साथै गिद्धले महामारी हैजा, प्लेग, झाडापखाला, रेबिज, एन्थ्राकस आदी जस्ता महामारी फैलन रोक्ने भुमिका खेल्दछ ।

त्यतिमात्रै नभई यसले धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व पनि बोकेका एउटा पंक्षि हो । विश्वमा गिद्ध २३ प्रजातिका छन् । नेपालमा ९ प्रजातिका गिद्धहरु पाइन्छन् । सो मध्ये ६ प्रजातिका गिद्धहरु नेपालमै गुँड बनाइ बस्छन, बच्चा कोरल्छन् । बाकि प्रजातिहरु आगन्तुक हुन । 

प्रत्येक वर्ष गिद्ध संरक्षणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय गिद्ध संरक्षण सचेतना दिवस मनाइन्छ । यो दिवस हरेक वर्ष सेप्टेम्बरको पहिलो शनिवार मनाउदै आइरहेको छ । गिद्ध संरक्षण कार्यलाई थप प्रभावकारी र आम सरोकारको विषय बनाउने उद्देश्यले यस वर्ष भाद्र १७ अर्थात सेप्टेम्वर २ शनिवारका दिन नेपालमा पनि नवौं अन्र्तराष्ट्रिय गिद्ध सचेतना दिवस मनाईयो । यस दिवसको मुख्य उद्देश्य गिद्धको महत्व, लोप हुनुको कारण र गिद्धको संरक्षण सहभागितावारे जनमानसमा जनचेतना जगाउनु नै हो । दक्षिण अफ्रिकामा सन् २००५ देखी नै मनाइदै आएको राष्ट्रिय गिद्ध सचेतना दिवसबाट विकसित भई सन् २००९ बाट अन्र्तराष्ट्रिय दिवसको रुपमा मनाउन थालिएको हो ।

यस दिवसका दिन सरोकारवाला संघ सस्था, सरकारी, गैह्रसरकारी निकायहरु विभिन्न किसिमका जनचेतनामुलक कार्यक्रमहरु जस्तै सचेतनामुलक ¥यालि, सडक नाटक, क्याम्पस तथा विद्यालयस्तरीय संरक्षण प्रतियोगिताहरु। गिद्ध तस्विर तथा चित्रकला प्रदर्शनी, अन्तक्र्रिया गोष्ठि आदी गरी मनाउने गर्दछ ।

गिद्ध विनाशको मुख्य कारण हो, वासस्थानको विनास र पशु चौपायाहरुलाई औषधि उपचारको लागि प्रयोग गरिने औषधि डाइक्लोफेनेक युक्त सिनो खानु, स्वच्छ आहारमा कमि, सिनोमा विषको प्रयोग, पर्याप्त संरक्षण शिक्षाको अभाव आदी । दास एट अल ले सन् २०१० अनुसार डाइक्लोफेनेक युक्त सिनो खादा गिद्धको किडनि विग्रिने र गिद्ध मर्ने प्रमुख कारण भनेर पुष्टि गरेका छन् । 

गिद्ध संरक्षणका लागि नेपाल सरकारले २०६३ जेष्ठ २३ गते देखी पशु उपचारमा डाइक्लोफेनेकको प्रयोग, उत्पादन, आयात र बिक्रिवितरणमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । डाइक्लोफेनेक नामक पशुमा लगाइने औषधि नेपालमा निषेध भएको ११ वर्ष पछि  श्रावण २३ गते महोत्तरी जिल्ला डाइक्लोफेनेक मुक्त जिल्ला घोषण भएको छ । हाल नेपालमा करीब ५८ जिल्ला डाइक्लोफेनेक मुक्त जिल्ला रहेको छ । गिद्ध संरक्षणका लागि दशकौं देखी निरन्तर रुपमा पशु उपचारका लागि डाइक्लोफेनेक को प्रयोग नगर्न सरकारी तथा गैह्रसरकारी निकायहरुले स्थानिय समुदायलाई समेत परिचालन गरिरहेको अवस्था छ । त्यति मात्र होइन, नेपालको सम्पूर्ण भूभागको करिब आधा हिस्सा सैधान्तिक रुपमा गिद्धका लागि सुरक्षित रहेको विभिन्न समयमा घोषणा भएको स्थिति छ । फलस्वरुप गिद्धका संख्यामा विस्तारै वृद्धि भइरहेको अध्ययन प्रतिवेदनहरुले देखिन्छ । यसरी गिद्धको संख्यामा भइरहेका वृद्धिलाई मध्यनजर गर्दै राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (सन् २०१५) अनुसार नेपाल सरकारले गिद्ध प्रजनन् केन्द्र, कसरा चितवनबाट केही गिद्धहरुलाइ प्रोभिजनल भल्चर सेफ जोनमा छाड्ने योजना समेत रहको देखिन्छ । अहिले गिद्धको संख्या करिव २० हजार रहेको अनुमान गरिएको छ । जे भए पनि गिद्धको संख्या ज्यादै थोरै रहेकोले यो पंक्षि अस्तित्व जोखिममै रहेको छ । 

गिद्धको संरक्षणको लागि अबको बाटो

त्यसकारण डाइक्लोफेनेक को प्रयोग भए नभएको निरन्तर अनुगमनको जरुरी देखिन्छ । विभिन्न अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार गिद्धलाई विनास गर्ने अरु पनि एनएसएड औषधिहरु छन् । ति हुन नेमुसलाइड (कुथवर्ट एट अल, २०१५) , केटोप्रोफेन (नाइडो एड अल, २००९), एसिक्लोफेनेक (ग्यालिगन एट अल, २०१६) । तसर्थ गिद्धको विनाश हुनुबाट रोक्न वा नियन्त्रण गर्न गिद्धका लागि हानिकारक माथिका सबै औषधिहरु पशु उपचारको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउन सरकारले ठोस नीति ल्याउनु पर्ने देखिन्छ ।  

गिद्ध संरक्षण कार्ययोजनालाई नेपालको पूर्वका जिल्लाहरुमा समेत विस्तार गर्दै लागु गर्नु पर्ने नितान्त आवश्यक देखिएको छ । तब मात्र हाम्रो देश नेपालको सम्पूर्ण भूभाग गिद्ध सुरक्षित क्षेत्रको रुपमा रहेको भनी हामी विश्वमा शिर ठाडो पारी उभिन सक्छौ ।

पछिल्लो दिनमा गिद्धको संख्या घटदोक्रम स्थिर भएको देखिन्छ । गिद्धको गुँडहरुको संख्या रुखहरुमा बढिरहेको पाइन्छ । यद्यपि गिद्ध अझै पनि पूर्ण संकटमुक्त र सुरक्षित भइसकेका छैनन् । हामी सानो हुदा यत्रतत्र सर्वत्र देखिने गिद्ध अहिले दुर्लभ भएको र यसको अस्तित्व नै खतरामा परेको कुरामा शायद हामी सबै सहमत छौं । अतः गिद्ध संरक्षणका प्रयासहरु अझै निरन्तर अगाडि बढाइनै राख्नु पर्ने देखिन्छ । 

डाइक्लोफेनेकको अवैधानिक प्रयोग, सिनोमा विषको प्रयोग, वासस्थान तथा आहारको अभाव, पर्याप्त संरक्षण चेतनाको कमीका साथै पर्यावरण संरक्षण गर्ने आदी अझै पनि हामी माझ चुनौतिको पहाड झै खडा छ । अतः लोप हुन लागेका धार्मिक, साँस्कृतिक र पर्यावरणिय महत्व बोकेका प्रकृतिका अभिन्न प्रजाति गिद्ध र त्यसको वासस्थानको वैज्ञानिक व्यवस्थापन गर्नु, गिद्ध लाई हानी पु¥याउने एन एस एड औषधिहरुको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउनुका साथ साथै गिद्ध संरक्षण वारे सचेतना अभिवृद्धि गर्न प्रभावकारी कार्यक्रमहरु कार्यान्वयन गर्न सम्बन्धित सबै सरोकारवालाहरु सक्रिय रुपले लाग्न आजको प्रमुख आवश्यक्ता हो । 

हेम चन्द्र महतो

स.वन अधिकृत, वन विभाग, बबरमहल, काडमाण्डौ

हाल : स्नात्तकोत्तर (वन विज्ञान) स्कलर, 

कृषि तथा वन विश्वविद्यालय., हेटौडा 




सम्बन्धित तस्विरहरु


कमेन्टसहरु



सम्बन्धित शिर्षक समाचारहरु


गिद्ध संरक्षणः अबको बाटो - 2017-09-03

२०७४ भाद्र १९ सोमबार, हेटौडा । संकटमा रहेको गिद्धलाई प्रकृतिको कुचिकार पनि भन्ने चलन छ । यो पक्षि मरेका गाईबस्तु, जानावरको सिनो खाई बाँच्ने गर्दछ । गिद्ध फोहर, दुर्गन्धित बस्तुहरुलाई आफ्नो आहार बनाई वातावरणलाई स्वच्छ एवं सन्तुलन गर्नुको साथै गिद्धले महामारी हैजा, प्लेग, झाडापखाला, रेबिज, एन्थ्राकस आदी जस्ता महामारी फैलन रोक्ने भुमिका खेल्दछ ।

आलेख: सामाजिक मनोविज्ञानमा आदर - 2017-08-25

भाद्र ०९ शुक्रवार, हेटौंडा । नेपाली भाषामा आदरार्थीको प्रयोग निम्न, मध्यम, उच्च र अतिउच्च गरी चार प्रकारको पाइन्छ । व्याकरणले जस्तै आदरले पनि व्याकरणात्मक कोटि दर्शाउँछ । आदर विशेषतः स्रोता र अन्य सन्दर्भमा व्यक्त हुने भाषा कारोवारको विषय हो । यो मानवीय सन्दर्भमा बहुवचन वा संयुक्त क्रियाका आधारमा व्यक्त गरिन्छ ।

आलेख: मधेश मामिलामा वर्ग, क्षेत्र र जात - 2017-08-22

भाद्र ०६ मंगलवार, हेटौंडा । यतिखेरको मुख्य समस्या भनेको जातीयभन्दा पनि वर्गीय हो। आर्थिक रूपमा पछि परेका र पारिएका नागरिक र समुदायलाई विकासको मूलप्रवाहमा ल्याउनु प्रमुख आवश्यकता हो।

माटो संरक्षणको अपरिहार्यता - 2017-08-11

श्रावन २७ शुक्रवार, हेटौंडा । माटो हाम्रो जीवन पद्धति र जीविकासंग जोडिएको प्राकृतिक स्रोत हो । प्रकृतिमा एक अंगुल माटो बन्न चार सय वर्ष भन्दा बढी समय लाग्दछ । यस्तो दुर्लभ र पुनर्नवीकरण गर्न धेरै समय लाग्ने माटो प्राकृतिक कारण वा मानव सिर्जित कारणबाट बगेर खेर गइरहेको छ ।

डा. केसीको सत्याग्रह र मौन सरकार - 2017-08-09

श्रावन २५ बुधवार,हेटौंडा । ढुक्क भएर जनताले स्वस्थ्य सुबिधा लिन पाउनुपर्ने, चिकित्सा शिक्षा र स्वस्थ्य क्षेत्रको सुधार हुनुपर्ने लगायत अडानका साथ ७ बुँदे माग राखी डा. गोबिन्द केसी ११औं पटक आमरण अनसन बसेको आज १५ दिन भैसकेको छ ।

समायोजनको कुराः वियरको बोतलमा हुस्कीको लेयर झैं - 2017-08-08

श्रावन २४ मंगलवार, हेटौंडा । राज्ययले शिक्षामा गरेको लगानी अनुरुपका प्रतिफलहरु नआईरहेका अवस्थामा दातृ निकायलाई आस्वस्त पार्न चालेको नयाँ कदमका रुपमा लेटर ग्रेडिङलाई लिन सकिन्छ । नेपालमा यो एउटा नयाँ अभ्यासको सुरुवातका रुपमा मानिए तापनि अन्य देशको तुलनामा यो कुनै नयाँ र नौलो भने अवस्य पनि होईन । विषयगत रुपमा विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धीलाई मूल्यांकन गरि ग्रेडिङ गरिन्छ ।

स्थानीय तहको निर्वाचन र नेपाली मतदाताको मनोविज्ञान - 2017-08-08

श्रावन २४ मंगलवार, हेटौंडा । आजको विश्व राजनीतिमा लोकतन्त्रको निकै महत्वपूर्ण स्थान छ । लोकतान्त्रिक शैलीको शासन व्यवस्थामा जनताको मतको भूमिका सर्वोपरि हुन्छ । त्यसैले जनता शक्तिशाली मानिन्छन् । वास्तवमा निर्वाचन लोकतन्त्रको सर्वोत्तम सौन्दर्य हो ।

जीतपुरसिमराः समृद्ध महानगरका आधारहरु - 2017-08-07

श्रावन २३ सोमबार, हेटौंडा । मुलुकका एघार उपमहानगरपालिकाहरुमध्ये जीतपुरसिमरा अवसर र सम्भावनाका हिसावले सर्वाधिक महत्वको उपमहानगर हो । संयोग र सम्भावनाले उपमहानगर बनेको जीतपुरसिमरा उपलव्धि र प्रतिकुलतालाई व्यवस्थापन गर्नसके यहांका अवसर र सम्भावनाहरुले आगामी केही वर्षभित्रै समृद्ध महानगरको आधारशिला खडा गर्न सकिनेछ ।

जन्म र मृत्युबारे एउटा महत्वपूर्ण आलेख: जिज्ञासा मनका - 2017-07-30

श्रावन १५ आइतवार, हेटौंडा । मानिस सबैको मनमा उठ्ने प्रश्न हामी किन जन्मन्छौँ अनि किन मर्छौं ? जन्मेको किन होला ? आफै जानी जानी जन्मेको त पक्कै होइन होला ? जन्मको प्रयोजन के होला ? यत्रो दुख दिनुथियो भने किन जन्मेको ? के अर्थ छ यो सुख दुःख भोग्नमा ? कसले गराएको होला यस्तो ? हामी सबैको मनमा जिज्ञासा लाग्नु स्वाभाविकै छ । हामी यो दुनियाँलाई भोग्न जन्मिएका हौँ र सबैथोक भोग्न यहाँ मात्र पाइन्छ ।

1 2 3 4 5 NEXT


12746702 Times Visited.

हेडम्बा पब्लिकेशन प्रा.लि.
द्वारा सन्चालित हेटौंडा अनलाइन
ठेगाना: हेटौडा, -११, मकवानपुर, नेपाल
057-526557
www.hetaudaonline.com.np
Email: info@hetaudaonline.com.np
संचालक
संचालन तथा प्रायोजनको हक सर्बाधिकार © हेटौंडा अनलाईन, हेटौंडा २०७४ मा सुरक्षित रहनेछ ।
Powered by :
Top